PYTANIA I ODPOWIEDZI

Jakie są ogólne zalecenia żywieniowe dla chorych na nowotwory?

Pacjenci onkologiczni powinni stosować dietę indywidualnie dostosowaną do ich aktualnych potrzeb zgodnie z zaleceniem i pod kontrolą lekarza. Dieta powinna zatem się zmieniać w czasie i być zależna od:

  • rodzaju nowotworu
  • stadium leczenia np. przed zabiegami chirurgicznymi powinno
  • dostarczać się wraz z dietą większą ilość składników odżywczych (a szczególnie białka)
  • preferencji żywieniowych chorego
  • działań niepożądanych zastosowanego leczenia tak, aby minimalizować ich wpływ na stan odżywienia chorego

W przypadku problemów z zaspokojeniem zwiększonego zapotrzebowania żywieniowego w tradycyjny sposób, należy rozważyć zastosowanie żywienia medycznego w postaci doustnych preparatów odżywczych , które dostarczają dużej ilości energii i składników odżywczych.

Nie ma jednej diety przeciwnowotworowej, ale są pewne zasady w żywieniu chorych:

  • posiłki muszą być pełnowartościowe
  • surowce powinny być świeże, wolne od zanieczyszczeń biologicznych (np. pleśni), chemicznych (np. pestycydów)
  • dieta powinna być łatwostrawna
  • nie powinno podawać się potraw w surowymi jajami, rybami, mięsem, a także z niedopieczonym mięsem (co często ma miejsce w przypadku grillowania)
  • posiłki muszą być smaczne, ładnie podane, apetyczne

Jaki wpływ ma choroba nowotworowa na stan odżywienia?

Sposób odżywiania jest z pewnością jednym z najważniejszych aspektów życia wpływających na stan zdrowia, a właściwa dieta w trakcie choroby nabiera ogromnego znaczenia. Tym bardziej, że pod jej wpływem zmieniają się potrzeby żywieniowe chorego, powodując znaczące zwiększenie zapotrzebowania na większość składników pokarmowych.

Pacjenci onkologiczni mogą mieć problemy z odpowiednim odżywianiem się. Wynika to najczęściej z braku apetytu (wywołanym samą chorobą, ale także stresem, który często jej towarzyszy), a także działań niepożądanych zastosowanego leczenia oraz zespołu złego wchłaniania.

Pacjenci z nowotworami przewodu pokarmowego mogą obawiać się także bólu związanego z samym procesem trawienia czy przesuwania się treści pokarmowej w przewodzie pokarmowym.

Efektem niedożywienia jest utrata masy mięśniowej, tkanki tłuszczowej, a także obniżenie się efektywności pracy układu immunologicznego. Niedożywienie związane jest również z gorszą odpowiedzią na leczenie, skłonnością do powstawania odleżyn w przypadku pacjentów leżących, a także podwyższonym ryzykiem występowania różnego rodzaju infekcji. Powyższe czynniki mogą negatywnie wpływać na psychikę, a w rezultacie – na efekty leczenia.

Aby zapobiegać niedożywieniu należy zadbać o to, aby pacjent spożywał wystarczające ilości pokarmów zapewniających mu każdego dnia odpowiednią ilość białka i energii. Jest to szczególnie istotne, zarówno w okresie przed planowanym leczeniem, jak i w okresie leczenia, a później w okresie rekonwalescencji i odbudowywania zniszczonych tkanek.

U wielu pacjentów onkologicznych występują także niedobory witamin oraz składników mineralnych, dlatego też należy pamiętać o pełnowartościowych produktach zbożowych, warzywach i owocach, a także olejach roślinnych w diecie chorego.

Jeśli u chorych nie udaje się zrealizować zapotrzebowania organizmu na składniki odżywcze za pomocą tradycyjnego żywienia, należy zwrócić się do lekarza, który w razie wskazań, może zalecić zastosowanie wsparcia żywieniowego, np. w postaci specjalistycznych preparatów odżywczych.

Czy białko żywi raka?

Białka są niezwykle istotnym składnikiem pokarmowym. Biorą między innymi udział w procesach budowy i regeneracji komórek. Ponadto funkcją białek jest transport leków w odpowiednie miejsca w organizmie. W związku z tym prawidłowy poziom białka w codziennej diecie ma ogromne znaczenie dla zachowania zdrowia oraz w całym procesie leczenia.

W trakcie rozwoju choroby nowotworowej niestety może łatwo dojść do niedoboru białka w organizmie. Wynika to głównie ze zwiększonego zapotrzebowania chorego na ten składnik, a także z – bardzo często powstającą podczas leczenia – awersją do spożywania pełnowartościowych posiłków.
W sytuacji zmniejszonego spożycia energii nasila się spalanie białka wchodzącego w skład mięśni, co skutkuje powstawaniem osłabienia i obniżeniem odporności organizmu. Chory jest wtedy podatny na infekcje, które dodatkowo osłabiają organizm.

Niedobór białka w organizmie może prowadzić również do zaburzenia przebiegu terapii przeciwnowotworowej (chemioterapii, radioterapii lub/i zabiegów chirurgicznych). Przykładowo, większość chemioterapeutyków jest transportowana przez krew do komórek nowotworowych właśnie przy pomocy białek. W przypadku niedoboru białkowego proces ten może być zaburzony.
Również w trakcie radioterapii niedobór białek może prowadzić do zwiększenia działań niepożądanych oraz zmniejszenia skuteczności napromieniania.
Niedobór białka może wpływać także znacząco na powodzenie zabiegu operacyjnego – u chorych z wyniszczonym organizmem może wzrosnąć liczba powikłań po zabiegu – zarówno miejscowych, jak i ogólnoustrojowych. Osoby niedożywione często nie mogą zostać poddane zabiegowi operacyjnemu z obawy przed zbyt wieloma powikłaniami okołooperacyjnymi.

Zatem stwierdzenie mówiące, że białko żywi raka jest MITEM i dieta z ograniczoną jego zawartością może być bardzo szkodliwa.

Jaki nabiał wybierać podczas leczenia onkologicznego?

Produkty mleczne są bardzo wartościowymi elementami jadłospisu, gdyż dostarczają pełnowartościowe białko, a także wiele witamin i składników mineralnych. Dlatego też jeśli pacjent dobrze toleruje nabiał to warto go regularnie spożywać (nawet 3-4 porcje dziennie). Wybierając z asortymentu produktów mlecznych najlepiej kierować się następującymi zasadami:

  • Produkty fermentowane są łatwiej strawne. Zawierają bowiem o połowę mniej cukru mlecznego niż słodkie mleko. W przypadku lekkiej, czasowej nietolerancji na laktozę warto wprowadzać do diety właśnie jogurty, kefiry, maślankę czy mleko zsiadłe.
  • Produkty z niepasteryzowanego mleka (np. sery korycińskie), a także tzw. mleko prosto od krowy nie są odpowiednie dla chorych ze względu na wysokie ryzyko zakażenia patogennymi bakteriami, z którymi osłabiony układ odpornościowy pacjenta mógłby sobie nie poradzić.
  • Wybierając nabiał warto sięgnąć po ten bez dodatku cukru i/lub syropu glukozo-fruktozowego, a więc po jogurt naturalny, zwykły kefir czy naturalną maślankę.
  • Z serów warto wybrać prawdziwy (a więc też pełnotłusty) ser żółty, półtłusty ser twarogowy lub tradycyjne serki homogenizowane. Unikamy słodkich serków dla dzieci, a także serków ze sztucznymi aromatami i barwnikami, deserów budyniowych i deserów jogurtowych.
  • Produkty mleczne mają niekiedy działanie probiotyczne na organizm. Oznacza to, że do np. jogurtu zostały dodane bakterie o udowodnionym korzystnym wpływie na organizm człowieka. Produkty probiotyczne można więc na stałe wprowadzić do jadłospisu zarówno chorego, jak i zdrowego człowieka. Warto jednak wiedzieć, że na etykietach prawdziwych produktów probiotycznych musi pojawić się nazwa wraz z symbolem szczepu bakterii o tym działaniu. Jogurty takie należy przechowywać cały czas w warunkach chłodniczych. W przeciwnym wypadku mogą tracić swoje cenne właściwości.
  • Sery topione, słodkie serki homogenizowane oraz sery pleśniowe nie są produktami polecanymi w trakcie leczenia onkologicznego.

W przypadku bardzo silnej nietolerancji na nabiał można z niego na jakiś czas zrezygnować zastępując go w pewnym stopniu mlekami roślinnymi np. mlekiem ryżowym, owsianym czy migdałowym.

Czy w trakcie leczenia onkologicznego trzeba wykluczyć z diety gluten?

W trakcie leczenia nie ma potrzeby wykluczać zbóż glutenowych na wszelki wypadek. Zboża glutenowe takie, jak pszenica, orkisz, żyto, jęczmień czy zwykłe płatki owsiane są cennym elementem jadłospisu i rezygnacja z nich może znacząco utrudniać prawidłowe bilansowanie diety.

Wprowadzenie diety bezglutenowej można rozważyć tylko wtedy, gdy pacjent cierpi na uporczywe biegunki, bolesności jamy brzusznej (szczególne w dolnym odcinku) lub zaparcia. Również w przypadku pacjentów poddanych radioterapii jamy brzusznej niekiedy wprowadza się dietę bezglutenową (szczególnie w przypadku popromiennego zapalenia błony śluzowej jelit). Jeśli jednak wprowadzenie diety bezglutenowej nie przynosi znaczącej poprawy samopoczucia pacjenta można ponownie dodać zboża glutenowe do codziennego jadłospisu (w takim przypadku rozważa się eliminację produktów nabiałowych).

Zboża wolne od glutenu to: gryka, ryż, kukurydza, amarantus, komosa ryżowa (quinoa), a także ziemniaki, pataty i mąki z roślin strączkowych np. mąka z ciecierzycy.

Czy słodycze i cukier mają miejsce w diecie przeciwnowotworowej?

Słodycze mogą być zdrowym dodatkiem do diety pacjenta. Warto jednak wiedzieć jak je przygotowywać, aby oprócz walorów smakowych dostarczały cennych składników odżywczych niezbędnych w każdej diecie. Oto podstawowe zasady, którymi powinniśmy się kierować:

  • Do pieczenia ciasta kruchego lub półkruchego można wykorzystać mąkę pełnoziarnistą np. orkiszową czy gryczaną (ta dodatkowo będzie bezglutenowa). Z ciast typu francuskiego (np. croissant) warto zrezygnować.
  • Jako dodatek do ciast zamiast cukru warto wykorzystać słodkie owoce (lub owoce suszone), np. słodsza odmiana jabłek do szarlotki, rodzynki do ciast drożdżowych czy śliwki węgierki do placków drożdżowych.
  • Budyń, galaretkę czy kisiel można przygotować w oparciu o naturalny sok owocowy bez dodatku cukru.
  • Dobrym rozwiązaniem jest też słodka stewia czy sok brzozowy (ksylitol). Produktami tymi można w łatwy sposób zdrowo dosłodzić deser. Warto jednak pamiętać o tym, że ksylitol przyśpiesza pasaż jelitowy i nie jest polecany w przypadku długotrwałych biegunek.
  • Przygotowując desery warto zadbać o to, aby nie były one zbyt tłuste (poprzez np. dodatek śmietany czy masła do kremów), ale lekkie owocowe i pełnowartościowe.
  • Jako zamiennik do tłustych kremów bardzo dobrze sprawdza się biały ser twarogowy zmiksowany z jogurtem naturalnym i owocami.
  • Czekolada gorzka to także dobre rozwiązanie na mały słodki deser. Można ją spożywać również w formie polewy do świeżych owoców czy serników. Warto wiedzieć, że kakao – główny składnik gorzkiej czekolady – powoduje lekkie spowolnienie pasażu jelitowego, co może być pomoce w walce z biegunkami. Czekolady mlecznej i nadziewanej nie poleca się w trakcie leczenia onkologicznego.

Czy żywność dla niemowląt i małych dzieci są dobrym rozwiązaniem podczas leczenia onkologiczngeo?

Żywność przeznaczona dla niemowląt może być dobrym rozwiązaniem dla chorych o obniżonym apetycie. Jednak przy wyborze warto zwrócić uwagę na kilka aspektów:

  • Wybierajmy żywność bez dodatku sacharozy. Najlepiej, aby były to dania warzywno-mięsne lub warzywno-rybne, które najczęściej nie mają dodatku cukru. Dania te z reguły są niedoprawiane także innymi przyprawami, co może być plusem dla chorego, ale też dużą wadą. W takim przypadku można je doprawić wg swojego gustu.
  • Można także posiłkować się kaszkami mlecznymi (jeśli nie pojawiła się nietolerancję na cukier mleczny) lub bezmlecznymi. W przypadku czasowej nietolerancji glutenu dostępne są kaszki na bazie ryżu, kukurydzy czy prosta (kasza jaglana). W każdym jednak przypadku warto sprawdzić czy kaszka nie ma dodatku cukru. Słodycz powinna pochodzić z dojrzałych, słodkich owoców.
  • Desery owocowe to bardzo często połączenia musu owocowego ze skrobią i/lub cukrem. Najlepiej wybierać te musy owocowe, które w składzie mają 100% owoców – najczęściej są to jabłka, gruszki. Warto także pamiętać, że owoce (z wyjątkiem bananów i jagód) mogą nieco przyśpieszać pasaż jelitowy prowadząc do biegunki.
  • Soki i napoje to idealna baza do przygotowania zdrowego kisielu, budyniu czy galaretki. Nie ma wówczas potrzeby jej dodatkowego dosładzania – wystarczy wykorzystać sok ze słodkich owoców. Bardzo ciekawym rozwiązaniem jest połączenie soku owocowego z delikatnym naparem ziół np. sok jabłkowy czy winogronowy z rumiankiem, melisą czy koprem włoskim.
  • Herbatki granulowane nie są polecane w diecie pacjenta onkologicznego.
  • Herbatniki, biszkopty, chrupki to często dobre rozwiązanie przy braku apetytu. Produkty te są bowiem suche, chrupkie, a także wysokoenergetyczne. Warto jednak wybierać te bez dodatku cukru. Aktualnie w handlu dostępne są wafle ryżowe delikatnie „posłodzone” sokiem owocowym. Jest to zdrowa i smaczna przekąska.

Dania dla dzieci są przygotowane najczęściej z surowców ekologicznych, co jest ich niewątpliwym plusem. Inną zaletą jest to, że są gotowe do spożycia i nie trzeba ich specjalnie przygotowywać, a więc nie pojawiają się w domu zapachy kuchenne, których pacjenci czasami nie są w stanie tolerować.

Warto jednak wiedzieć, że produkty dla dzieci mają stosunkowo małą zawartość białka, którego zapotrzebowanie w czasie leczenia jest z reguły znacząco większe. Nie powinno się więc stosować żywności dla niemowląt jako jedynego rodzaju żywienia, ale jedynie uzupełnienie.

Jak radzić sobie z bolesnymi owrzodzeniami jamy ustnej?

Naświetlania w obrębie głowy i szyi często wiążą się z powstawaniem bolesnych owrzodzeń. Rany w błonie śluzowej jamy ustnej, przełyku, gardła mogą powodować niechęć pacjenta do spożywania posiłków. Efektem tego może pojawiać się niebezpieczne niedożywienie. Jak sobie z tym radzić? Oto najważniejsze wskazówki:

  • Pacjent powinien unikać kwaśnych produktów, które dodatkowo podrażniają błonę śluzową. Warto także zrezygnować z bardzo słonych i ostrych przypraw.
  • Posiłki najlepiej tolerowane to posiłki o temperaturze pokojowej.
  • Dania powinny być miękkie, a nawet zupełnie płynne np. zupy kremy, koktajle (mleczne, warzywne, owocowe lub ich mieszanki).
  • Warto wykorzystywać grube słomki do picia, aby w pewnym stopniu omijać rany w jamie ustnej. Można także wykorzystywać miękkie i grube słomki, aby maksymalnie minimalizować ryzyko dodatkowego uszkodzenia błony śluzowej w ustach.
  • Konieczne jest unikanie produktów z ostrymi kantami np. herbatników, chleba chrupkiego czy sucharków.
  • Dobrze tolerowanym daniem jest kisiel, ale warto przygotować go ze stuprocentowego soku owocowego, bez dodatku cukru, lekko zagęszczonego skrobią ziemniaczaną lub kukurydzianą.
  • Siemię lniane zalane ciepłą wodą to także produkt, który bardzo często przynosi ulgę pacjentom.

Oprócz pewnych zmian żywieniowych warto płukać usta specjalnymi mieszankami, aby łagodzić stany zapalne. Konieczna jest także odpowiednia higiena jamy ustnej (najlepiej po każdym posiłku), aby nie dopuszczać do rozwoju bakterii.

Jak radzić sobie z biegunkami podczas leczenia onkologicznego?

Leczenie chemioterapeutykami, naświetlania w obrębie jamy brzusznej, inne leki, interwencje chirurgiczne często wiążą się z powstawaniem uporczywych biegunek, które po pierwsze są bardzo nieprzyjemne i znacząco obniżają komfort życia pacjenta, a po drugie – mogą doprowadzać do niebezpiecznej utraty wody i elektrolitów. Jak można sobie z nimi radzić?

Oczywiście można poprosić onkologa o podanie leków spowalniających pasaż jelitowy, ale także można zastosować kilka modyfikacji żywieniowych:

  • Warto wykorzystywać w jadłospisie te produkty, które naturalnie spowalniają przesuwanie się treści pokarmowej w jelitach. Są to przede wszystkim banany, ryż, jagody, borówki amerykańskie, gotowana marchewka, tradycyjna marchwianka (woda po ugotowanej marchwi i ryżu).
  • Można także ograniczyć ilość błonnika pokarmowego w diecie zamieniając np. produkty zbożowe pełnoziarniste na oczyszczone (np. chleb razowy na biały, kaszę pęczak na kuskus czy kaszę jaglaną). Produkty bogate w błonnik to także większość owoców i warzyw. Dlatego też można je podawać w formie ugotowanej, przetartej np. zupy kremy, a nie na surowo.
  • Z diety należy wyeliminować te produkty, które przyśpieszają pracę jelit, np. surowe, słodkie owoce, a także soki z nich wyciśnięte (np. sok jabłkowy, śliwkowy, gruszkowy). Suszone śliwki, buraki (a szczególnie sok wyciśnięty z surowego buraka) to produkty, które także warto odstawić na czas występowania biegunek.
  • Niektóre dodatki do żywności także warto wykluczyć na jakiś czas np. ksylitol (cukier brzozowy) i produkty nim słodzone, a także kofeinę.

W przypadku utraty dużej ilości wody i elektrolitów można – za zgodą lekarza – wykorzystać doustne płyny nawadniające (dostępne w aptekach) lub/i napoje izotoniczne.

Żywność ekologiczna w diecie pacjenta onkologicznego

Produkty z certyfikowanych ekologicznych gospodarstw to bardzo dobre rozwiązanie dla pacjentów onkologicznych.

  • Po pierwsze: eko-produkty pozbawione są środków ochrony roślin, sztucznych nawozów, a także sztucznych dodatków do żywności. Dzięki temu pacjent w mniejszym stopniu odczuwa efekty interakcji farmaceutyków z dodatkami będącymi w żywności. Czym więcej różnych dodatków spożywczych tym łatwiej o interakcję z lekami, a przez to – gorsze samopoczucie czy wstręt do żywności (np. typowa dla pacjentów podczas chemioterapii niechęć do wędlin, w których sztucznych dodatków jest bardzo wiele).
  • Po drugie: żywność pochodzenia organicznego jest bogatsza w składniki odżywcze, a więc przykładowo: warzywa i owoce mają większą ilość witamin i składników mineralnych, a jaja lepszej jakości tłuszczu i większą ilość witaminy A itd. Jest to szczególnie ważne w przypadku osób z upośledzonym łaknieniem, u pacjentów z zespołem złego wchłaniania, a także dzieci, które cały czas rosną się i się rozwijają.
  • Po trzecie: eko-żywność najczęściej jest smaczniejsza w porównaniu z żywnością konwencjonalną. Dlatego też łatwiej z niej przygotować smaczny i wartościowy posiłek, który przypadnie do gustu choremu.

Mówiąc o żywności organicznej warto zdać sobie sprawę z tego, że także w tym przypadku należy zwrócić uwagę na odpowiednią kompozycję posiłków. W dalszym ciągu ważna jest zwiększona ilość pełnowartościowego białka, a także prawidłowa dawka energii, witamin i składników mineralnych.

Idealnym eko-obiadem mogłoby być:

  • pieczony łosoś + ziemniaki z koperkiem + gotowana marchewka z kalarepką
  • duszona pierś z kurczaka zagrodowego + surówka z ogórków kiszonych + kasza jaglana
  • omlet na bazie ekologicznych jaj + borówki amerykańskie + kefir naturalny do popicia.

Co ważne, nabiał ekologiczny często nie jest poddawany procesowi pasteryzacji, więc osoby podczas leczenia onkologicznego nie powinny go spożywać. Dlatego też – dla bezpieczeństwa chorego – przed wypiciem bio-jogurtu czy zjedzeniem bio-sera zawsze trzeba przeczytać na opakowaniu czy produkt był pasteryzowany.

Niedokrwistość podczas leczenia onkologicznego

Niedokrwistość to częsty problem osób będących w trakcie leczenia onkologicznego. Często wynika ona z samego rodzaju choroby (np. w przypadku białaczek czy szpiczaka), podjętego leczenia (naświetlania dolnej partii jamy brzusznej mogące powodować gorsze przyswajanie się różnych związków odżywczych), ale też dość często związana jest z niedoborami dietetycznymi. Co można zrobić od strony dietetycznej, aby poprawić parametry krwi:

  • Najlepszym źródłem żelaza jest czerwone mięso i podroby. Można zatem od czasu do czasu (ale nie codziennie!) wprowadzać je do jadłospisu chorego.
  • Warto łączyć liściaste warzywa np. szpinak, roszponkę z produktami bogatymi w witaminę C, np. czerwoną papryką czy natką pietruszki. Dzięki temu przyswajalność żelaza będzie znacząco lepsza. Natka pietruszki powinna pojawiać się jako najczęściej do różnego rodzaju dań, nawet w koktajlach owocowych.
  • Jeśli nie ma przeciwwskazań można spożywać grube kasze np. ugotowaną na sypko kaszę gryczaną (ale nie w woreczkach), a także produkty zbożowe z pełnego przemiału.
  • Zalecana jest także kasza jaglana, która nie dość, że jest łatwostrawna to jeszcze ma spora ilość żelaza, a także amarantus. Obie kasze warto połączyć w jednym posiłku z owocami np. truskawkami czy jabłkiem.
  • Żółtko jaja to także bardzo dobre źródło żelaza. Warto dodawać je do różnych dań np. do zupy, sosów czy spożywać w czystej formie np. w jajecznicy czy daniach z jaj.
  • Sok z buraka czy napar z pokrzywy również mogą znacząco poprawiać parametry krwi.

Mówiąc o efektywności przyswajania żelaza nie sposób wspomnieć o tym, że czarna herbata, a także kawa znacząco może ją zmniejszać. Warto więc posiłki bogate w żelazo popijać sokami obfitującymi w witaminę C, np. sokiem z czarnej porzeczki, aronii, dzikiej róży i innymi.

Czy produkty probiotyczne mogą poprawiać trawienie podczas choroby onkologicznej?

I tak i nie.

Jeśli pacjent ma nietolerancję cukru mlecznego (laktozy) będąca efektem leczenia przeciwnowotworowego (lub nabytą wcześniej) to dodatek produktów mlecznych probiotycznych niestety nie przyniesie ulgi. Może wręcz zaszkodzić. Zaleca się rozważenie dodania produktów o działaniu probiotycznym na bazie innej niż nabiał, np. soku.

Jeśli jednak dana osoba normalnie spożywa produkty mleczne to napój mleczny probiotyczny może przynieść poprawę samopoczucia. Najczęściej związane jest to ze zmniejszonym uczuciem pełności, wzdęcia, a także z normalizacją wypróżnień.

Ważne jest jednak to, aby spośród wielu produktów probiotycznych wybierać te najlepsze i najzdrowsze. Na co więc zwrócić uwagę:

  • zawsze wybieramy produkt naturalny, a więc kwaśny jogurt, a nie jogurt smakowy. Jeśli produkt słodzony jest syropem glukozowo-fruktozowym to tym bardziej z niego rezygnujemy.
  • na etykiecie szukamy informacji, jaki konkretnie szczep bakterii został dodany do produktu, aby uzyskać efekt probiotyczny. Szczepy te są często chronione patentami. Sama informacja na opakowaniu, że produkt jest BIO niestety nie jest jednoznaczna z tym, że dodane zostały do niego bakterie o udowodnionym działaniu probiotycznym.

Spożywając produkty probiotyczne warto także wiedzieć, że bakterie potrzebują warunków chłodniczych do przeżycia. Dlatego też nie powinno się wystawiać produkty z lodówki, aby się ogrzał.

Jak poprawić odporność po zakończonym leczeniu onkologicznym?

Dieta odgrywa bardzo ważną rolę w budowaniu prawidłowej odporności. To, co spożywamy jest bowiem czynnikiem wzmacniającym lub osłabiającym układ immunologiczny. Jak więc jeść, aby nieco się wzmocnić i skrócić czas rekonwalescencji?

  • Naturalna witamina C występująca w soku z dzikiej róży (do kupienia w sklepach ze zdrową żywnością), czarnej porzeczce, czerwonej papryce, natce pietruszki znacząco podnosi odporność. Warto więc zadbać, aby codzienny jadłospis obfitował w naturalne jej źródła. Warto wiedzieć, że syntetyczna witamina C może zaburzać działanie niektórych leków przeciwnowotworowych, więc warto ewentualne jej spożycie skonsultować z lekarzem.
  • Kwasy tłuszczowe omega-3 występujące z tłuszczach rybnych, a także w oleju lnianym i rzepakowym (świeżo tłoczonym, na zimno) także wpływają znacząco na poprawę funkcjonowania układu odpornościowego. Produkty te powinny pojawiać się w jadłospisie każdego dnia. Pisząc o kwasach omega-3 trzeba wspomnieć o tym, że rozrzedzają one krew, co może być niewskazane (a wręcz niebezpieczne) dla osób przyjmujące leki o takim lub przeciwnym działaniu.
  • Witamina D3, która jest syntetyzowana w większości z promieni słonecznych w skórze ma także ogromne znaczenie w budowaniu odporności (szczególnie jeśli chory przebywał długo w zamkniętych pomieszczeniach lub/i celowo unikał promieni słonecznych podczas cyklu naświetlań). Źródłem witaminy D mogą być także morskie ryby, żółtko jaja, masło i pełnotłuste produkty mleczne oraz margaryny miękkie wzbogacane w tę witaminę. Warto także rozważyć – po konsultacji lekarskiej – suplementację tranem, która zawiera m.in. kwasy omega-3, jak i witaminę D3.
  • Niedokrwistość ma również swoje przełożenie na pracę układu immunologicznego. Warto więc z nią walczyć dodając do diety produkty bogate w żelazo np. mięso, ryby, żółtko jaja, ale także pełnoziarniste produkty zbożowe, grube kasze i zielone warzywa liściaste.

W czasie powrotu do zdrowia ważne jest to, aby dieta była urozmaicona, bogata w ww. składniki, a uboga w cukry proste (pochodzące np. ze słodyczy) i dania typu fast food. Warto zadbać także o odpowiednie nawodnienie organizmu tak, aby jak najszybciej pozbyć się produktów przemiany materii i toksyn.

Jak radzić sobie z trudnościami z żuciem i przełykaniem?

Pacjenci z nowotworami górnej części przewodu pokarmowego, a także pacjenci z niepełnym uzębieniem bardzo często skarżą się na trudności w żuciu, formowania kęsów i przełykania. Wszystko to może prowadzić do odmowy przyjmowania części posiłków, a co z tym związane – do niedożywienia. Co można zrobić a takiej sytuacji?

  • Posiłki powinny być płynne lub półpłynne. Najlepiej sprawdzają się tu pożywne zupy kremy z dodatkiem mięsa, ryb lub jaj, a także mleczno-zbożowe koktajle z dodatkiem owoców. Dieta płynna powinna być tak zaplanowana, aby posiłki pojawiały się częściej. Pamiętajmy o tym, że gęstość energetyczna takiej diety (szczególnie jeśli jest to dieta kuchenna) jest znacząco mniejsza, a chory potrzebuje więcej składników odżywczych.
  • W kłopotach z połykaniem dobrym rozwiązaniem wydaje się być preparat Nutridrink Protein 125ml. W niewielkiej objętości zawiera dodatkową ilość białka i energii.
  • Można wykorzystać grube rurki do picia gęstszych zupy czy koktajli.
  • Warto wykluczyć z jadłospisu ostre produkty i przyprawy, a także owoce cytrusowe.
  • Dania przeznaczone dla niemowląt idealnie wpasowują się w menu chorego. Warto jednak wybierać te bez dodatku cukru.
  • Produkty zbożowe twardsze np. sucharki, pieczywo, biszkopty, płatki kukurydziane warto rozmiękczyć w mleku, jogurcie naturalnym lub herbacie. Dzięki temu będą łatwiejsze do pogryzienia.
  • Dania mięsne powinny być przemielone np. klopsiki, kotlet mielony (nie smażony, ale pieczony). Unikamy sztuk mięsa, które wymagają dokładnego pogryzienia.
  • Dania podane w temperaturze nieco niższej niż pokojowa będą łatwiejsze do połknięcia niż gorące posiłki.

Jak radzić sobie z uczuciem pełności i ciągłymi wzdęciami?

Przyczyna powstawania wzdęć może być bardzo różna. Często jest to efekt działania zaburzonej flory bakteryjnej przewodu pokarmowego, ale także wzdęcia mogą być efektem działań niepożądanych przyjmowanych leków czy naświetlań w okolicy jamy brzusznej. Jak sobie z tym radzić?

  • posiłki powinny być bardzo małe, ale spożywane bardzo często – nawet co 1,5-2 godziny;
  • delikatne napary z kopru włoskiego lub anyżu wypijane pomiędzy posiłkami często przynoszą ulgę;
  • bazylia, tymianek można dodawać do posiłków, aby poprawiać wydzielenia się soków trawiennych. Dobrze sprawdza się niesłodzony kompot owocowy (np. jabłkowy) z dodatkiem goździków;
  • warto unikać warzyw wzdymających taki, jak kapusta w każdej postaci, brokuły, kalafior, brukselka, fasola, groch, soja, surowa cebula i czosnek;
  • surowe owoce mogą także wpływać potęgująco na powstawanie gazów w jamie brzusznej. Dlatego też warto czasowo wykluczyć te owoce, które zawierają największe ilości cukru, czyli winogrona, śliwki, gruszki, czereśnie. Można także przez jakiś czas spożywać owoce jedynie w gotowanej i przetartej formie;
  • bardzo ważne jest spożywanie posiłków w spokoju, bez pośpiechu. Sprzyja to bowiem lepszemu gryzieniu i żuciu. Jest to bardzo ważne, bo już w jamie ustnej rozpoczynają się procesy trawienne.
  • można także rozważyć wraz z lekarzem prowadzącym suplementację diety bakteriami probiotycznymi. Warto wybrać taki suplement, który w składzie ma min. 6 różnych szczepów bakterii.

Jakie są najważniejsze zalecenia dietetyczne w białaczce?

Białaczka charakteryzuje się tym, że często współtowarzyszy jej niedokrwistość, a także obniżona odporność organizmu. Ponadto pacjenci z reguły mają znacząco zmniejszony apetyt, co jest szczególnie niebezpieczne u dzieci, które potrzebują więcej składników odżywczych do wzrostu i rozwoju. Co można zrobić?

  • należy zadbać o odpowiednią ilość pełnowartościowego białka w diecie, np. kurczak (najlepiej z ekologicznych gospodarstw lub kurczak wolnowybiegowy), indyk, królik, cielęcina, a także ryby i nabiał;
  • warzywa i owoce podawajmy po delikatnej obróbce termicznej, np. pieczone jabłko, przecierane zupy, gotowane buraczki czy przecierany kompot owocowy bez dodatku cukru (można dodać kroplę stewii lub syropy z daktyli, aby kompot był smaczniejszy);
  • dieta powinna być naturalna i łatwostrawna, a więc wykluczamy z niej produkty smażone np. kotlet schabowy czy tradycyjne placki ziemniaczane, ale także wszelkie dania typu instant czy garmażeryjne;
  • ograniczamy ilość błonnika pokarmowego, a więc głównie produkty zbożowe z pełnego przemiału. Zamiast nich warto sięgnąć po białe pieczywo, drobne kasze (szczególnie cenna jest kasza jaglana), ryż basmati lub jaśminowy, a także makarony jajeczne.
  • można wykorzystać naturalne produkty bogate w żelazo lub wspomagające walkę z anemią np. buraki i sok z buraków, napary z pokrzywy, sok lub pesto z młodej pokrzywy, a także natkę pietruszki i wiele innych.

W przypadku żywienia pacjentów z białaczką szczególnie ważne jest to, aby zachowywać maksymalną czystość w przygotowywaniu posiłków. Odporność chorych jest bowiem często bardzo niska, a ryzyko zakażenia czy infekcji bardzo wysokie.

Prawda czy mit: chemia lubi chemię?

Powyższe twierdzenie to zdecydowanie mit. W trakcie często trudnego leczenia onkologicznego zapotrzebowanie na składniki odżywcze jest znacząco większe niż w przypadku każdej innej diety. Dlatego też codzienny jadłospis powinien być bogaty w naturalne witaminy, składniki mineralne, a także pełnowartościowe białko i złożone węglowodany. Produkty mocno przetworzone np. parówki, zupki chińskie czy inne gotowe dania typu instant są praktycznie bezwartościowe w kontekście odżywiania chorego. Można nawet zaryzykować twierdzenie, że są one szkodliwe, bo znacząco zmniejszają apetyt pacjenta na wartościowe posiłki.

Ponadto sztuczne dodatki do żywności znajdujące się często w przetworach mięsnych (np. w wędlinach, gotowych pasztetach) czy produktach mlecznych (np. desery budyniowe czy serki homogenizowane) mogą potencjalnie wchodzić w interakcje z przyjmowanymi lekami. Nie ma prowadzonych badań jak dany produkt leczniczy zareaguje z danym dodatkiem do żywności. Poza tym, dodatki do żywności mogą nasilać nieprzyjemne dolegliwości u pacjenta np. metaliczny posmak w jamie ustnej czy uporczywe biegunki.

Dlatego też najlepiej wykorzystywać proste, naturalne produkty, aby dieta pacjenta była zdrowa i pełnowartościowa. Dzięki temu chory ma szansę na szybszy powrót do zdrowia.

Zaburzenia smaku i węchu – jak sobie z nimi radzić?

Zaburzenia smaku i węchu występują bardzo powszechnie u pacjentów onkologicznych i znacząco obniżają komfort życia i czerpanie przyjemności ze spożywania posiłków. Mogą także prowadzić do zmniejszania ilości przyjmowanego jedzenia, a w rezultacie do obniżania się masy ciała i rozwoju niedożywiania. Oto kilka rad:

  • zamieńmy czerwone mięso np. wołowinę i wieprzowinę na ryby lub drób (podawany bez skóry). Warto także wykorzystywać jaja, które charakteryzują się bardzo wysoką wartością odżywczą;
  • mięso, ryby przed upieczeniem zamarynujmy w marynacie na bazie soku z cytryny/limonki;
  • można sięgnąć po gumę do żucia (bez dodatku cukru), a także cukierki ziołowe – szczególnie polecane są cukierki z dodatkiem szałwii lub rumianku;
  • naparami ziołowymi płuczmy usta. Dzięki temu metaliczny posmak będzie szybciej znikał. Płukankę warto zrobić przed każdym posiłkiem, a także po jego zakończeniu;
  • dodawajmy przecierane owoce (można wykorzystać owoce w słoiczkach przeznczone dla niemowląt) do dań kwaśnych lub gorzkich. W tym przypadku idealnie sprawdza się także rozgnieciony banan;
  • wykorzystujmy świeże i suszone zioła, a maksymalnie ograniczajmy mieszanki przypraw z glutaminianem sodu.

Czy w czasie choroby nowotworowej można spożywać miód?

Prawdziwy pszczeli miód jest produktem bardzo wartościowym, gdyż dostarcza wielu witamin, składników mineralnych, a także enzymów i olejków eterycznych. Jest jednak bogatym źródłem cukrów prostych, których podczas leczenia onkologicznego nie powinno się przyjmować zbyt dużo. Dopuszczalne jest jednak dodawanie niewielkich ilości miodu do herbaty czy innych napojów (np. do wody z cytryną) zamiast cukru. Nie powinno się jednak przekraczać dawki kilku łyżeczek dziennie.

Warto wiedzieć, że miód traci swoje prozdrowotne właściwości, jeśli doda się go gorących potraw/napojów. Dlatego też zanim posłodzimy herbatę trzeba odczekać, aby napój nie przekraczał 40st. C. Rozpuszczając miód w ciepłej wodzie lub mleku i zostawiając go na kilka godzin działanie antybiotyczne miodu może się zwiększyć.

Co ważne, wybierając miód warto zwrócić uwagę na to, aby był to miód z Polski lub przynajmniej w Unii Europejskiej. Mieszanka miodów z poza UE to często mieszanka miodów z Chin lub/i Indii.

Jeśli ma się ochotę na coś słodkiego, to co najlepiej wybrać?

Podczas leczenia onkologicznego warto zrezygnować ze spożywania słodyczy. Wynika to głównie z tego, że łakocie są źródłem cukrów prostych, których podczas choroby lepiej unikać. Poza tym, słodycze zmniejszają apetyt na pełnowartościowe posiłki, które szczególnie w przypadku kłopotów z apetytem są nabierają szczególnego znaczenia.

Nie oznacza to jednak, że nie wolno spożywać zupełnie nic słodkiego. Należy wybierać takie desery, które same w sobie dostarczają sporą dawkę witamin, składników mineralnych oraz białka. Mogą to być np. desery na bazie kremów z Nutridrink Protein 125ml* np. nutra-misu lub/i desery z wykorzystaniem suszonych owoców, świeżych owoców, orzechów itd.

Dobrym pomysłem jest także wykorzystanie nabiału, np. koktajl na bazie maślanki z bananami, świeżym szpinakiem i jagód lub/i koktajle na bazie Nutridrink Protein 125ml*.

Słodycze, z których z całą pewnością warto zrezygnować to: landrynki, mleczna czekolada, nadziewana czekolada, wafle ze słodkimi kremami, galaretki itp.

Łakocie można słodzić także cukrem brzozowym, który jest korzystny w przypadku przewlekłych zaparć, a ponadto wpływa korzystnie na układ kostny.

*- NutriDrink Protein 125ml to dietetyczny środek spożywczy, do postępowania dietetycznego. Stosować pod nadzorem lekarza.

Jakie ryby byłyby dobre w diecie chorego?

Ryby to źródło pełnowartościowego białka, które jest szczególnie ważne w diecie pacjenta onkologicznego. Tłuste ryby z kolei to produkty bogate w kwasy omega-3, które to charakteryzują się działaniem przeciwzapalnym. Dlatego też ryby powinny w miarę możliwości pojawiać się na talerzu chorego jak najczęściej.

Można wybierać ryby świeże np. mintaj, dorsz, morszczuk, pstrąg jako główne źródło białka na obiad.

Ryba podawana na obiad powinna być pieczona, gotowana lub bardzo delikatnie podsmażona. Ryb nigdy nie podajemy z frytkami. Jako dodatek bogaty w energię można podać puree ziemniaczane z masłem i gotowane warzywa skropione oliwą z oliwek.

W menu chorego można także wykorzystywać ryby takie, jak śledź w oleju, śledzie w śmietanie/jogurcie (najlepiej, aby sosy przygotować samodzielnie. Gotowe sałatki rybne konserwuje się sztucznie), ale także ryby w konserwach np. szprotki czy sardynki.

Ryby wędzone też w pewnym stopniu można wykorzystać w menu pacjenta. Warto jednak zadbać o to, aby był to jedynie niewielki dodatek smakowy do pełnowartościowego dania, a nie jego główny składnik. Nie zaleca się także spożywania ryb wędzonych każdego dnia. Ich spożycie może być jedynie okazjonalne.

Aby ryba była lepiej tolerowana przez pacjentów warto skropić ją obficie sokiem ze świeżej cytryny i podawać ze świeżym koprem.

Ryby, które nie powinny pojawiać się w jadłospisie chorego to przede wszystkim ryba maślana, panga, a także surowe ryby np. sushi czy tatar z łososia.

*- NutriDrink Protein 125ml to dietetyczny środek spożywczy, do postępowania dietetycznego. Stosować pod nadzorem lekarza.

Jakie mogą być dobre źródła białka w diecie chorego?

Białko jest jednym z ważniejszych składników odżywczych w diecie pacjenta onkologicznego. Zapotrzebowanie na białko może zwiększyć się dwukrotnie (1,6g białka na kilogram należnej masy ciała) w porównaniu do diety zdrowej osoby (0,8-1g białka na kilogram należnej masy ciała).

Dobrym źródłem białka jest mięso (najlepiej chude), ale także ryby (ryby tłuste ze względu na wysoką zawartość kwasów omega-3 można przedkładać nad chudsze gatunki), jaja oraz nabiał. Warzywa strączkowe mogą być także uzupełnieniem diety w białko, np. pasztet z soczewicy czy humus z cieciorki. Warto jednak wiedzieć, że warzywa strączkowe mogą powodować nieprzyjemne wzdęcia, gazy, a nawet – w przypadku podrażnionego przewodu pokarmowego – zgagę czy ból. Dlatego też nie zaleca się ich stosowania w przypadku, gdy funkcje trawienne uległy pogorszeniu.

Dobrym źródłem białka jest Nutridrink Protein*, który w jednej butelce o objętości 125ml zawiera aż 18g białka.

Mówiąc o białku warto zaznaczyć, że pacjenci z niewydolnością nerek lub z dysfunkcjami wątroby powinni ustalić ze swoim lekarzem jaka ilość białka w ciągu doby byłaby dla nich odpowiednia. W tych bowiem przypadkach najczęściej stosuje się diety niskobiałkowe.

*- NutriDrink Protein 125ml to dietetyczny środek spożywczy, do postępowania dietetycznego. Stosować pod nadzorem lekarza.

Jeśli nie można spożywać surowych warzyw ,to jak je wprowadzić do diety i czy jest to konieczne?

Zarówno owoce i warzywa są dość istotnym element zbilansowanej diety. Jednak trudne leczenie często skutkuje pojawieniem się podrażnienia przewodu pokarmowego i koniecznością stosowania diety łatwostrawnej z wykluczeniem surowych warzyw i owoców.

W takim przypadku należy warzywa gotować lub piec i w takiej formie podawać pacjentowi. Dobrym rozwiązaniem są także zupy kremy z warzyw i z pełnowartościowym białkiem np. zupa – krem pomidorowa z kawałkami gotowanego indyka lub zupa krem z marchwi z dodatkiem kluseczek lanych.

Bardzo dobrze sprawdzają się także wszelkiego rodzaju puree z dodatkiem masła lub oliwy z oliwek np. puree z dyni czy ze słodkich ziemniaków (batatów).

Można także zastosować pasteryzowane soki warzywne, np. sok z marchwi (bez dodatku cukru), łagodny sok z pomidorów czy nawet sok z buraków. W przypadku soków ważne jest to, aby podawać produkty pasteryzowane (dostępne najczęściej w kartonach, ale także w żywności dla niemowląt), a nie świeżo wyciskane tzw. soki świeże, np. soki jednodniowe.

Czy w diecie chorego mogą pojawiać się dania smażone?

Kuchnia polska ma taką specyfikę, że dość dużo jest w niej potraw smażonych, a więc pacjenci są do niej przyzwyczajeni i często trudno im zrezygnować w pełni z tej formy przygotowania posiłku. Dlatego w przypadku pacjentów, którzy nie mają kłopotów trawiennych dopuszcza się w pewnym stopniu podsmażane potrawy. Szczególnie, jeśli pacjent traci apetyt, co w konsekwencji prowadzi do – pogarszenia stanu odżywienia.

Nie zaleca się jednak smażenia w głębokim tłuszczu, ani w specjalnych przemysłowych fryturach. Najlepszy do smażenia jest świeży olej rzepakowy lub do krótkiego smażenia np. do jajecznicy masło klarowane lub olej kokosowy. Również warzywa można delikatnie podsmażyć np. cebulę lub świeży szpinak. Wówczas najlepiej sprawdza się oliwa z oliwek lub olej ryżowy.

Mówiąc o smażeniu trzeba dodać, że potrawy lekko podsmażone, a właściwie przesmażone, z reguły charakteryzują się większą smakowitością, co ma olbrzymie znaczenie dla pacjentów na dietach normostrawnych, ale z obniżonym łaknieniem.

Pacjenci na dietach oszczędzających przewód pokarmowy z reguły muszą zrezygnować ze smażenia, gdyż może to powodować ból, objawy dyspeptyczne (np. odbijanie, przedwczesne uczucie sytości w nadbrzuszu itd.)

Czy można spożywać kasze? Jakie kasze są najlepsze?

Kasze mogą pojawiać się w dietach pacjentów onkologicznych. Warto jednak dostosować stopień rozdrobnienia kasz do zalecanej diety. W diecie bardzo łatwostrawnej można stosować głównie kaszę manną, kus kus, kukurydzianą lub kasze jęczmienne perłowe. W dietach normostrawnych można stosować wszystkie kasze, ale szczególnie poleca się kaszę gryczaną, gdyż jest źródłem wielu składników mineralnych i witamin. Kasza jaglana znajduje zastosowanie w każdej z diet. Jest ona bowiem jedyną kaszą, która ma działania alkalizujące na organizm (odkwasza).

Gotując kaszę jaglana konieczne jest przelanie jej wrzącą wodą, aby utraciła swoja naturalną gorycz. Następnie gotuje się ją, jak większość kasz, w wodzie w proporcji 1:2.

Kasze typu pęczak to bardzo grube kasze, które często powodują wzdęcia. Dlatego też w przypadku pacjentów z podrażnionym przewodem pokarmowym zaleca się czasowe unikanie pęczaku.

Warto także wiedzieć, że część pacjentów zmuszona jest do zastosowania diety bezglutenowej. W takim przypadku można wykorzystać kaszę jaglaną, kukurydzaną, gryczaną, komosę ryżową (inaczej zwaną quinoa), a także amarantus czy po prostu ryż.

Czy produkty kiszone można wprowadzić do jadłospisu chorego?

Kiszonki mogą pojawiać się w diecie pacjentów onkologicznych pod warunkiem, że nie wywołują one żadnych nieprzyjemnych dolegliwości po ich spożyciu, np. uczucie wzdęcia czy ból jamy brzusznej po spożyciu kapusty kiszonej czy ogórków.

Warto wiedzieć, że ogórki kiszone będą lepiej tolerowane aniżeli ogórki świeże. Przy tej okazji warto dodać, że ogórki konserwowe nie są zalecane w diecie pacjenta onkologicznego.

Wracając do kiszonek, produkty kiszone są naturalnym źródłem bakterii kwasu mlekowego, który korzystnie wpływa na przewód pokarmowy i pomaga utrzymać prawidłowe proporcję pomiędzy patogenami, a korzystnymi szczepami bakterii.

W ostatnim czasie utarła się opinia, że produkty kiszone są zdrowsze od kwaszonych. Jednak z punktu widzenia prawa jest to ten sam proces – kiszenie, a ewentualny dodatek kwasu musi być wykazany na etykiecie produktu w jego składzie. Produkty naturalne, bez dodatku kwasu, będą korzystniejsze dla zdrowia.

Jakie soki najlepiej wypijać?

Soki mogą być elementem zdrowej i zbilansowanej diety. Warto jednak zwrócić uwagę na to jakie soki wybieramy. Najlepiej przestrzegać poniższych reguł:

  • sok powinien być 100%. Na etykiecie szukamy zapisu „sok 100%”. Informacje w stylu: 100% smaku, 100% witaminy C to niestety jedynie chwyty marketingowe.
  • sok musi być bez dodatku cukru lub/i syropu glukozowo-fruktozowego. Może być natomiast słodzony sokiem jabłkowym czy winogronowym.
  • warto wybierać soki z dodatkiem warzyw lub całkowicie warzywne, np. sok marchwiowy, sok pomidorowy czy wielowarzywny.
  • sok może być wyciskany w domu. Można do tego wykorzystać sokowirówkę lub wolnoobrotową wyciskarkę. Warto jednak zwrócić uwagę na to, aby soki były przygotowane z surowców organicznych.

Co jest jeszcze ważne mówiąc o sokach? Duże ilości soków (szczególnie owocowych) mogą powodować lub nasilać biegunkę. Wynika to z dużej ilości cukrów prostych, które naturalnie występują w owocach, ale mogą powodować procesy fermentacji w jelitach.

Duże ilości soków mogą także zaburzać apetyt. Dlatego też warto je ograniczać do dwóch szklanek dziennie.

Czy podczas leczenia można pić kawę? Jaką?

Większość Polaków regularnie pija kawę i ciężko z dnia na dzień zrezygnować z tego nawyku. Dlatego też, jeśli pacjent onkologiczny nie odczuwa pogorszenia się samopoczucia po spożyciu kawy to może on w dalszym ciągu ją wypijać. Jest to także ważne dla psychiki człowieka.

Warto jednak zwrócić uwagę na to, aby napój był słabszy niż dotychczas, a także, aby kawa była podawana po posiłku, a nie przed lub – co gorsza – zamiast posiłku. Kofeina zawarta w kawie hamuje bowiem apetyt, a pamiętajmy, że każdy pełnowartościowy posiłek jest bardzo cenny i powinien być spożywany regularnie co 3 godziny.

W przypadku pojawienia się objawów dyspeptycznych (np. zgaga, uczucie pełności w jamie brzusznej, wzdęcia) po spożyciu kawy warto z niej na jakiś czas zrezygnować lub wybierać kawę zbożową.

Kawa z dodatkiem mleka będzie łagodniejsza dla błony śluzowej żołądka niż czarne espresso. Pacjenci, którzy nie tolerują mleka krowiego mogą wykorzystać mleko roślinne, np. mleko ryżowe czy owsiane.

Miłośników kawy zapraszam do przetestowania odżywczej kawy mrożonej na bazie Nutridrink Protein 125ml* o smaku mokka.

*- NutriDrink Protein 125ml to dietetyczny środek spożywczy, do postępowania dietetycznego. Stosować pod nadzorem lekarza.

Jakie oleje można stosować w czasie leczenia?

Tłuszcze nie tylko są nośnikiem smaku, ale także źródłem witamin w nich rozpuszczonych, czyli witaminy A, D, E i K. Jeśli pacjent nie ma konieczności stosowania diety z ograniczoną ilością tłuszczu, która jest często wprowadzana w nowotworach trzustki, można stosować różnego rodzaju oleje.

Olej rzepakowy, oliwa z oliwek, olej lniany to te najkorzystniejsze tłuszcze. Z kolei masło i masło klarowane (pomimo pewnej zawartości cholesterolu) znacznie podnoszą smakowitość wielu dań, co ułatwia utrzymanie prawidłowej masy ciała i stanu odżywiania.

Olej lniany można stosować w duecie z chudym, białym serem w postaci pasty. Może być ona elementem zdrowego jadłospisu, ale nie powinna stanowić głównego posiłku.

Oleje z czarnuszki, olej konopny można wykorzystywać na podobnych zasadach, jak olej lniany, a więc niewielkie ilości dodawane do potraw przygotowywanych na zimno.

Olej kokosowy jest olejem, który jest niekorzystny dla układu krążenia. Dlatego też można go używać, jedynie okazjonalnie.

*- NutriDrink Protein 125ml to dietetyczny środek spożywczy, do postępowania dietetycznego. Stosować pod nadzorem lekarza.

Na jakim etapie leczenia potrzebujemy najwięcej białka?

Białko jest niezbędnym składnikiem każdej diety. Zapotrzebowanie na nie jest najczęściej zwiększone podczas całego okresu leczenia onkologicznego i jego ilość zaleca się zwiększyć do 1,5g/kg m.c., a u bardzo wyniszczonych pacjentów nawet do 2-3g/kg m.c.

Pacjenci po zabiegach chirurgicznych z rozległymi ranami, a także chorzy poddani radioterapii (z odczynami popromiennymi skóry) potrzebują większej ilość białka (czyli około 1,5-1,6g/kg m.c.), gdyż jest to makroskładnik odpowiedzialny m.in. za regenerację tkanek.

Ilości białka w diecie nie powinno się zwiększać w przypadku niewydolności nerek (bez wprowadzenia dializ) oraz w przypadku niewydolności wątroby. Dlatego też zanim pacjent na własną rękę zdecyduje się na preparat ONS ( Oral Nutritional Support – doustne wsparcie żywieniowe) warto poradzić się lekarza w celu wybrania najlepszego rozwiązania dla chorego.

Czy można pić wodę z kranu?

Różne miejscowości, różne domy mają różne ujęcia, co często wiąże się z różną jakością wody. Podczas choroby nowotworowej odporność organizmu jest znacznie słabsza, a pacjent jest tym samym bardziej narażony na infekcje, dlatego nie zaleca się picia nieprzegotowanej wody prosto z kranu.

Z kolei wody butelkowane należy wykorzystać w ciągu 2-3 dni po otwarciu. Przez cały ten czas woda powinna być przechowywana w lodówce.

Co istotne, kupując wodę butelkowaną konieczne jest sprawdzenie jej daty ważności do spożycia, a także zwrócenie uwagi na sposób przechowywania butelek w sklepie/kiosku. W przypadku przechowywania butelek w zbyt ciepłym pomieszczeniu lub gdy butelki narażone są na działanie promieni słonecznych (np. w witrynie sklepowej) warto wybrać się do innego sklepu.

Czy produkty o działaniu przeciwnowotworowym można dodawać do codziennego jadłospisu?

Produkty spożywcze, które są pomocne w walce z chorobą nowotworową powinny być częścią codziennego jadłospisu. W praktyce oznacza to, że jadłospis powinno komponować się w oparciu o naturalne, niskoprzetworzone produkty spożywcze, dopasowane do możliwości (zarówno trawiennych, ale także finansowych) pacjenta.

Produktami godnymi zainteresowania będą właściwie wszystkie warzywa, świeże owoce, orzechy, nasiona, ale także wiele przypraw np. imbir, curry itd. Nie powinno się jednak spożywać bardzo dużych ilości niektórych produktów np. soków wyciskanych z zielonych warzyw czy oleju lnianego jako w dużej porcji do pasty twarogowej, aby utrzymać prawidłową kompozycję diety Najważniejsze jest urozmaicenie, dbałość o najwyższej jakości surowiec, a także o odpowiednie proporcje na talerzu. Proporcje te zależne są w dużej mierze od stanu zdrowia chorego, a także od etapu leczenia.

Nie zaleca się stosowania dużych dawek czegokolwiek, a w szczególności suplementów diety o rzekomo przeciwnowotworowym działaniu.

Czy zielona herbata wspomaga leczenie onkologiczne?

Zielona herbata to bardzo cenny napój, który może pojawić się w diecie chorego (uwaga: pacjenci poddawani leczeniu Bortezomibem stosowanym najczęściej w terapii szpiczaka i czasami chłoniaka , ze względu na brak jednoznacznych dowodów o ewentualnych interakcjach z zieloną herbatą, proszeni są o konsultację z lekarzem prowadzącym terapię onkologiczną)

W innych przypadkach zielona herbata to cenny składnik diety pod warunkiem, że jest prawidłowo zaparzana.

Liście herbaty należy zalać wodą o temperaturze nie większej niż 60-70st.C. Te same liście można zalewać kilkakrotnie. Najkorzystniejsza herbata to ta oryginalna, bez żadnych dodatków. Jeśli jednak jej smak jest zbyt intensywny można pokusić się o herbatę z naturalnymi aromatami np. herbata zielona z jaśminem.

Czy można spożyć za dużo białka?

Tak, oczywiście dieta może być przesycona białkiem. Przykładem takiej diety są chociażby popularne w ostatnim czasie diety typu paleo. Zbyt duża ilość białka w diecie może być związana z powstaniem zaparć, które powodują ból brzucha i dodatkowy dyskomfort.

Zbyt dużo białka to także niekorzystne obciążanie wątroby i nerek. Dlatego też według Standardów Leczenia Żywieniowego w Onkologii z 2015r. zapotrzebowanie na białko u chorych powinno wynosić do 1,5g/kg m.c., a u pacjentów bardzo wyniszczonych – nawet do 3g/kg m.c. Ważne są przy tym także inne składniki i wszystkie proporcje w diecie. Energetyczność diety w przypadku pacjentów ze znacznym niedożywieniem może sięgać nawet 35-45 kcal/kg m.c./dobę.

W czasie choroby pacjenci skarżą się na uczucie zimna. Jak z tym walczyć?

Uczucie zimna to częsty problem u pacjentów onkologicznych. Można sobie nieco pomóc dietą poprzez:

  • spożywanie ciepłych posiłków, a w szczególności – śniadania, obiadu i kolacji. W przypadku pacjentów preferujących obiady dwudaniowe warto rozdzielić obiad na ciepłą zupę spożytą w czasie II śniadania i danie główne spożyte na obiad. Przykładem ciepłego śniadania może być: owsianka gotowana na mleku (lub mleku roślinnym), jaglanka ze startym jabłkiem, jajecznica z pomidorami czy grzanki z sosem pesto i mozzarellą. Na kolację sprawdzają się ciepłe zupy, zapiekanki warzywne z rybą/mięsem czy ciepłe tosty z szynką i warzywami.
  • ciepłe napoje podawane w międzyczasie np. herbaty owocowe z korzennymi przyprawami (cynamon, kardamon, goździki, imbir) działają rozgrzewająco. Podobnie można przygotowywać kawę zbożową (lub jeśli pacjent może – kawę prawdziwą) z korzennymi przyprawami. Bardzo dobrze sprawdzają się także kompoty ze świeżych lub suszonych owoców, do których dodatek świeżego imbiru bardzo dobrze komponuje się smakowo, a jednocześnie działa rozgrzewająco.
  • ciepła woda ze startym świeżym imbirem, odrobiną miodu i soku z cytryny to napój, który również działa bardzo skutecznie przy wychłodzeniu. Dlatego warto przygotować go w termosie, aby cały dzień mieć go pod ręką.

Czy Nutridrink traci na wartości gdy się go podgrzeje?

W czasie podgrzewania Nutridrink ilość białka i innych makroskładników oraz ogólna energetyczność nie ulega zmianie. Również składniki mineralne są odporne na wyższe temperatury. Jedynie zawartość witamin wrażliwych na ciepło może się obniżyć. Dlatego też Nutridrink najlepiej jest spożywać w formie napoju bezpośrednio z butelki.

W przypadku jednak, gdy terapia żywieniowa trwa bardzo długo pomocne są inne metody wykorzystania preparatu np. poprzez dodawanie go do ciepłych dań.

Wykorzystanie preparatu Nutridrink w codziennych daniach sprawdza się również dobrze u pacjentów, u których obserwuje się kłopoty trawienne i niechęć do smaków ONS. Dzięki dodatkowi preparatu do np. ciasta kruchego łatwiej jest go przyjąć i dzięki temu uzupełnić dietę w niezbędne białko i energię, a jednocześnie cieszyć się smakiem domowego ciasta, czy wytrawnej tarty.

Czy nabiał kozi będzie korzystniejszy niż nabiał tradycyjny?

Nabiał pochodzący z mleka kóz także zawiera cukier mleczny – laktozę. Dlatego w przypadku konieczności rezygnacji z laktozy nie zaleca się spożywania żadnego nabiału. Taka sytuacja ma miejsce w przypadku(według Standardów Leczenia Żywieniowego w Onkologii z 2015 r.):

  • stwierdzenia nietolerancji na cukier mleczny – dość często obserwowana u osób starszych,
  • chemioterapii z wykorzystaniem leków takich, jak: lapatynib, kapecytabina, 5-fluorouracyl, irynotekan, topotekan, inhibitory kinaz tyrozynowych, ipilimumab, niwolumab,
  • chemioterapii wysokodawkowej w przebiegu nowotworów krwi i układu chłonnego,
  • radioterapii obszarów jamy brzusznej i miednicy.

Dietę bezmleczną należy wówczas stosować jeszcze około 6-10 tygodni po zakończeniu leczenia.

W przypadku, gdy nie ma konieczności rezygnacji z nabiału, to na pewno warto włączyć produkty z mleka koziego do codziennego jadłospisu.

Jaki Nutridrink jest najlepszy?

Preparatów typu Nutridrink jest bardzo dużo. Przy ich wyborze powinien pomóc lekarz prowadzący. Bardzo istotne jest bowiem to, aby preparat ONS był dopasowany do faktycznych potrzeb pacjenta. Przykładowo:

  • Nutridrink Protein oraz FortiCare to preparaty dedykowane w szczególności pacjentom onkologicznym, niedożywionym lub z ryzykiem rozwinięcia się niedożywienia.
  • Nutridrink Juicy style to preparat całkowicie wolny od cukru mlecznego. Sprawdza się on szczególnie w przypadku zapalenia i marskości wątroby, przy przewlekłym zapaleniu trzustki, ale także przy nowotworach trzustki oraz przy zespołach złego wchłaniania.
  • Diasip – to preparat skierowany do osób zagrożonych niedożywieniem lub niedożywionych z cukrzycą lub z nietolerancją glukozy.
  • Cubitan –do postepowania w przypadku trudno gojących ran ( np. występowania odleżyn, , czasem oparzeń skóry (powstałych np. w wyniku radioterapii).
  • Renilon (w dwóch wersjach zależnych od konieczności dializ) – dla pacjentów z niewydolnością nerek.

Wybór preparatu ONS jest bardzo ważny, ponieważ źle dopasowany może spowodować niepotrzebne trudności trawienne, czy nawet utrudnić całe leczenie. Dlatego też pacjenci powinni zawsze dopytać lekarza, farmaceutę czy dietetyka jaki preparat powinni spożywać, aby wspomagał on ich leczenie.